“Het auteursrecht is een recht dat wordt toegekend aan iemand die een origineel idee op een concrete manier vormgeeft”, legt Eva Lievens, Professor Recht & Technologie aan de Universiteit Gent uit. “Ideeën op zich worden dus niet beschermd. Alleen wanneer ze concreet zijn uitgewerkt en de auteur er zijn persoonlijke stempel op heeft gedrukt, zal het auteursrecht worden toegepast.”

Twee rechtscategorieën
Het auteursrecht is in principe een verzameling van twee rechtscategorieën: de vermogensrechten en de morele rechten. Vermogensrechten geven je de mogelijkheid om iets te verdienen aan je werk. Morele rechten hangen samen met de persoon die het werk tot stand heeft gebracht. De geldwaarde daarvan is moeilijk in te schatten, waardoor de meeste morele rechten – in tegenstelling tot de vermogensrechten – niet overdraagbaar zijn. “Je kunt inderdaad niet al je auteursrechten overdragen”, zegt Pol Deltour, Nationaal secretaris van de Vlaamse Vereniging voor Journalisten. “Morele rechten kunnen wettelijk gezien niet worden overgedragen, maar de journalist kan er wel afstand van nemen. Er kan bijvoorbeeld worden afgesproken dat de auteur zijn stukken niet ondertekent, of de eindredactie op een artikel mag worden herzien”, aldus Pol Deltour.

 

Het auteursrecht is er om creativiteit te stimuleren en te belonen – Eva Lievens

 

Reproductie
Het reproductierecht – een vermogensrecht – is zo’n recht dat de auteur hoe dan ook blijft behouden. In principe mag je dus niets kopiëren zonder diens toestemming. Gelukkig is het de uitzondering die de regel bevestigt: kopiëren voor privégebruik is namelijk wel toegestaan. “In ruil daarvoor betaalt iedereen die een printer of kopiemachine heeft een taks”, vertelt Deltour. “Dat geld komt terecht in een grote pot die nadien opnieuw wordt verdeeld onder de auteurs.”

Online spelregels
Ook online is het auteursrecht van toepassing. Een hele uitdaging, want het web stroomt over van het materiaal waarvan we vaak niet weten wat we er nu wel, maar vooral ook niet mee mogen aanvangen. Eigenlijk is het simpel: van zodra iemand een letter neerschrijft of de sluiterknop van de camera induwt, komt het auteursrecht tot stand. Of dat nu Steve McCurry of je buurman is, dat doet er niet toe. Vanaf dat moment is het de auteur die bepaalt wat er met die foto gebeurt. “Het auteursrecht wordt enorm vaak geschonden in deze digitale tijden”, aldus Pol Deltour. “In tegenstelling tot wat heel wat mensen denken, stroomt het nieuws niet als water uit de krant. Daar gaat heel wat werk achter schuil!”

 

In tegenstelling tot wat velen denken, stroomt het nieuws niet als water uit de krant – Pol Deltour

 

Creativiteit stimuleren & belonen
En dat is precies waarom het auteursrecht belangrijk is: creativiteit stimuleren én belonen. Zonder het auteursrecht zou de maker er namelijk − zo goed als − niks aan verdienen. “Een auteur mag zelf beslissen wat er met zijn of haar werk gebeurt en kan er ook een vergoeding voor vragen”, vertelt Lievens. Pol Deltour bevestigt dat: “Het auteursrecht is ingewikkeld en lijkt voor auteurs niet altijd een cadeau, maar het is belangrijk dat journalisten beseffen dat het recht aan onze kant staat. Het is er om auteurs te belonen voor het werk dat ze hebben verricht, net zoals bij eender welke andere job.” Maar vaak beseffen mensen ook niet dat ze het auteursrecht overtreden. Daarom zetten organisaties de laatste jaren sterk in op zoekmotoren om schendingen op te sporen. “Mensen die betrapt worden, riskeren een geldboete van de auteursrechtenbijdrage plus 50 procent daarvan”, aldus Deltour.

 

Het is belangrijk dat journalisten beseffen dat het auteursrecht aan hun kant staat –Pol Deltour

 

Mag dat?
Je kunt dus maar beter zo’n boete vermijden, maar hoe? Via de instellingen van je zoekmachine kan je op zoek gaan naar materiaal dat vrij is van rechten. Lievens: “De Creative Commons-licentie bijvoorbeeld, zorgt ervoor dat gebruikers op een gemakkelijke manier te weten kunnen komen welk gebruik er is toegelaten. Bijvoorbeeld: deze afbeelding mag worden gebruikt met naamvermelding, maar niet voor commerciële doeleinden”, legt Lievens uit.

Als muziek in de oren
De gebruikers overtuigen van het belang van dat auteursrecht, blijft de grootste uitdaging. Want zoals Pol Deltour al zei: “neen, het nieuws stroomt niet als water uit de krant”. En ook die muziek door je koptelefoon is niet magischer wijze op je iPod beland. Net zoals je betaalt voor je take away morning coffee, verdienen ook de artiesten in je broekzak een bijdrage voor hun inspanning. Klinkt als muziek in de oren, toch?